اکزمای سرشتی يا اتوپيک

اکزما يا درماتيت، به تمام مواردی که پوست ملتهب، قرمز، تاول، ترشح، پوسته پوسته شدن، تغيير رنگ، ضخيم شدن و خارش پوست داشته باشد بکار ميرود. اکزما دارای انواع مختلفی است از جمله: اکزمای تماسی آلرژيک، تماسی تحريکی، سرشتی (اتوپيک)، سبوره ای يا شوره ای، سکه ای و غيره… 

کلمه اتوپيک گروهی از بيماريهای آلرژيک يا همراه با آلرژی را شامل می شود که اغلب چند نفر از افراد يک خانواده را درگير می کند. در يک خانواده ممکن است آلرژی هايی از نظير تب يونجه (حساسيت فصلی)، حساسيت به گرده گياهان، آسم، بيماری ديابت يا قند خون و بيماری غده تيروئيد وجود داشته باشد. علاوه بر اين ها اکزمای اتوپيک نيز در اين خانواده ها ديده می شود. در يک پنجم موارد ممکن است يک فرد از خانواده  مبتلا به اين اکزما بدون درگيری ديگر افراد خانواده باشد. اکزمای آتوپيک در سراسر دنيا بطور شايعی وجود دارد. اين اکزما در هر سنی می تواند ديده شود و شیوع آن معمولاْ در نوزادان و کودکان بسيار بيشتر است. ضايعات پوستی، خشکی پوست و خارش از مهمترين علائم آن به حساب می آيند.

اکزمای اتوپيک در دوره نوزادی در سنين دو تا سه ماهگی شروع می شود و با گذشت زمان درگيری در قسمت های مختلف پوستی ايجاد ميشود. اين بيماری گاهی در سنين کودکی و گاهی تا سن بلوغ تداوم دارد و خود بخود از بين ميرود.

علائم اکزمای سرشتی

در نوزادی ضايعات خارش دار پوستی همراه با ترشح، دلمه و قرمزی به خصوص روی گونه ها پديد می آيند ولی در جا های ديگر پوست نيز می توانند ديده شوند. نوزاد بعلت خارش معمولاْ بی قرار است و نواحی خارش دار را با دست و يا با هر وسيله ای می مالد. اگر چه اين بيماری ممکن است تا پايان دوره نوزادی از بين برود ولی درمان در اين زمان در تغذيه و رشد کودک کمک شايانی می کند. اگر بيماری ادامه پيدا کند پايعات کمتر تمايل به قرمزی، دلمه بستن و ترشح دارند. بعد از اين دوره ضايعات به صورت خشک، قرمز متمايل به قهوه ای در آمده و پوسته پوسته شدن و ضخيمی پوست از علائم شايع اين دوره است. البته خارش همچنان با قدرت پيشين وجود دارد. گاهی آنقدر فرد خود را می خاراند تا زخم شود. اين زخم شدن می تواند بدليل از بين رفتن سد دفاعی باعث بروز عفونت ميکروبی در ناحيه شود. در سنين نوجوانی تا بزرگسالی ضايعات خشک و پوسته دار بيشتر در نواحی خم آرنج، پشت زانو، قوزک ومچ پا و هر ناحيه چين دار ممکن است ديده شوند.

تشخيص اکزمای سرشتی

هر ضايعه خارش دار با خصوصيات ذکر شده؛ همراه با يک تاريخچه فاميلی از اتوپی می تواند يک اکزمای سرشتی باشد. اين بيماری هميشه از يک الگوی خاصی تبعيت نمی کند و ممکن است در هر مرحله ای و هر سنی بدون الگوی خاصی بوجود آيد. ضايعات ممکن است در کف دست و پا و پشت دست و پا با خارش شديد و خشکی و قرمزی تيره رنگی ديده شود. در سنين بالاتر نيز احتمال ضايعات ترشح دار و دلمه بسته وجود دارد.

عوامل تشدید کننده

اين بيماران دارای پوستی حساس هستند و عوامل زيادی می توانند پوست اين افراد را تحريک کنند و ضايعات اکزمايی را در آنها بوجود آورند. البته هر فردی می تواند به عواملی حساس و به عوامل ديگری غير حساس باشد يا بطور خلاصه ميزان حساسيت پوست نسبت به اين عوامل در افراد مختلف متفاوت است. اين عوامل شامل: تغيير سريع دمای محيط (سرما و گرما)، خشکی هوا، ورزش سنگين يا هر گونه فعاليتی که باعث تعريق زياد شود، بعضی غذاها، تماس با لباس های نايلونی يا پشمی، انواع عفونت ها، آفتاب و استرس های عصبی می باشند.

تاثير غذاها در ايجاد اين بيماری

آلرژی غذائی در ده در صد اين بيماران ديده می شود. غذاهائی که بيشتر مورد ظن هستند، شامل: تخم مرغ، شير گاو، ماهی، آجيل، مواد افزودنی (چاشنی)، مواد رنگی مصنوعی، سويا، شکلات، توت فرنگی و غيره … می باشند. اين غذاها می توانند باعث تشديد بيماری شوند ولی حذف تمام اين غذاها از رژيم غذائی روش عاقلانه نيست و بايد ديد با مصرف کدام غذا بيماری فرد شدت می يابد و آن غذا را حذف کرد. در صورتی که به غذائی مشکوک هستيد به مدت دو هفته مصرف نکنيد و بهد از اين دوره اگر با مصرف آن بيماری شدت پيدا کرد از خوردن اين نوع غذا اجتناب کنيد در غير اين صورت اين غذا جزء رژيم نمی باشد. مدت زمان بين خوردن غذا و شدت بيماری معمولاْ يک تا سه ساعت است. مادرانی که دارای فرزند شيرخوار مبتلا به اکزمای سرشتی هستند نيز بايد غذاهای حساسيت زا را پيدا کرده و از خوردن آن اجتناب کنند. چون مواد غذائی در شير ترشح شده و با خوردن شير مادر، نوزاد دچار ضايعات و شدت بيماری ميشود.

نقش عوامل محيطی

گرده گياهان و گرد و غبار نيز در شدت بيماری نقش دارند. تماس با وسايل و موادی که گرد و غبار را در خود نگه می دارند مانند: بالش، متکا، پرده، فرش، روکش مبل، پشم و غيره … باعث بدتر شدن بيماری ميگردند. محل زندگی بايد ساده و فاقد وسايل تجمع گرد و غبار باشد. در محل زندگی از نگه داشتن گياه و گل و حيوانات بايد اجتناب کرد. ملحفه ها بايد مرتب شسته شوند و دو بار آب کشی شوند تا مواد پاک کننده کاملاْ حذف شوند. مواد آرايشی، عطريات، اسپری ها ( حشره کش يا خوشبو کننده) و دود سيگار می توانند بيماری را شدت بخشند.

درمان

مصرف هر گونه کرم، لوسيون، شامپو، صابون و محصولات آرايشی بايد با مشورت پزشک باشد. از پوشيدن لباس های زير خشن و زبر اجتناب کنيد حتی الامکان از لباس های زير نخی يا کتانی استفاده کنيد. از پوشيدن لباسهای تنگ، چسبان و پشمی و نايلونی اجتناب ورزيد. از فعاليت هايی که باعث تعريق زياد می شود اجتناب کنيد. اگر پوست شما خارش دارد از خاراندن اجتناب کنيد چون خارش پوست سبب بدتر شدن ضايعات و شدت خارش می شود در اين مواقع بهتر است با فشار دادن محل خارش أن را کنترل نمود. از کرمهای مرطوب کننده و چرب کننده بخصوص بعد از استحمام، استخر و شستن دست استفاده نماييد. داروهای تجويز شده موضعی باعث تخفيف بيماری ميشوند. چون اکثر اين داروها حاوی کورتون هستند بيش از زمان گفته شده استفاده نگردد. از داروهای ضد هيستامين نيز در بهبودی ضايعات و کنترل خارش استفاده ميشود. اگر ضايعات عفونی شده باشند از آنتی بيوتيک موضعی يا خوراکی و يا هر دو استفاده ميشود. کورتون خوراکی فقط مواردی کار برد دارد که درمان های پيشين بخوبی بيماری را کنترل نکرده باشند. اين داروها بايد بمدت کوتاهی استفاده شوند. خشکی پوست يکی از مشکلات اين بيماران است و زمينه ساز ايجاد و شدت بيماری می شود. محيط زندگی هميشه بايد مقداری مرطوب باشد و هوای آن نه سرد و نه گرم باشد بلکه بايد هوا معتدل باشد. استحمام بايد به حداقل دفعات و زمان برسد. در استحمام بايد از آب ولرم استفاده کرد. کشيدن کيسه و ليف زبر باعث شروع و شدت بيماری می شوند. بعد از حمام بلافاصله بعد از خشک کردن با يک حوله نرم و ظريف تمام بدن را با يک مرطوب کننده يا چرب کننده بپوشانيد. از کشيدن حوله به بدن اجتناب کنيد بلکه بايد حوله را با گذاشتن روی پوست آن را خشک کرد. در مواقع مصرف دارو هر گونه تغيير در پوست و يا بدن را به پزشک اطلاع دهيد.

***************************************
 اکزمای تماسی

حساسيتی که بوسيله تماس مواد حساسيت زا ايجاد می شود و می تواند با دو مکانيسم ايجاد شود: ۱- اکزمای تماسی حساسيتی. ۲- اکزمای تماسی تحريکی.

ماده ای که باعث ايجاد حساسيت پوستی تماسی می شود به نام ماده حساسيت زا يا آلرژن ناميده می شود. بسياری از مردم نسبت به آلرژن ها واکنشی نشان نمی دهند ولی تعداد کمی از مردم به مرور زمان نسبت به بعضی مواد، که در تماس قبلی نسبت به آن حساس نبوده اند، حساس می شوند. تماس با اين مواد بيشتر موجب پيدايش ضايعات خارش دار می شود.

موادی از قبيل: اسيد ها، حلال ها، قلياها، صابون های قوی و مواد شوينده معمولاْ اکزمای تماسی تحريکی ايجاد می کنند. اين مواد آزار دهنده پوستی می توانند بر روی پوست هر کسی ايجاد واکنش نمايند ولی افرادی که بيشتر در تماس با اين مواد هستند آزار پوستی سريعتر و بيشتر ديده ميشود.

بعضی مواد شيميائی هم آزارنده و هم حساسيت زا هستند.

علائم اکزمای تماسی

در نوع اکزمای تماسی تحريکی در محل تماس پوست قرمز و متورم شده و ممکن است تاول بزند. از ضايعات ممکن است مايع زرد رنگی مترشح شود و گاهی نيز تاول ها ممکن است بترکند و ايجاد دلمه کنند و يا ممکن است عفونت ميکروبی روی اين ضايعات ايجاد شود. در مراحل بعدی پوست ممکن است تيره تر شده و حالت چرمی بخود بگيرد. در اين نوع اکزما بيشتر سوزش و گاهی درد وجود دارد و ندرتاْ همراه با خارش است.

در نوع اکزمای تماسی حساسيتی در محل تماس پوست قرمز و متورم می شود. ضايعات شديداْ خارش دارند و گاهی ممکن است ضايعات مشابه دور از محل تماس نيز بوجود آيند.

در بسياری از موارد افتراق بين اکزمای تماسی تحريکی و حساسيتی مشکل است.

آلرژن ها يا مواد حساسيت زا

شايع ترين مواد حساسيت زا شامل: نيکل، لاستيک، سيمان، چرم، بعضی داروهای موضعی، نگهدارنده های موجود در کرم ها و لوازم آرايش، رنگ ها، مواد معطر، پيچک سمی، بلوط سمی و گياهانی از اين قبيل می باشند.

نيکل: در بسياری از فلزات يافت می شود. در وسايلی که روکش کروم دارند نيکل به مقدار کافی برای ايجاد واکنش وجود دارد. گوشواره، انگشتر، گردن بند، و حلقه بدلی و بند ساعت فلزی حاوی نيکل می باشد و در محل های تماس در افراد حساس می تواند ايجاد حساسيت کند. در سگک لباس ها، زیپ ها، دکمه ها و کلیپس های فلزی نيز به مقدار کافی نيکل وجود دارد.

تعريق موجب تشديد حساسيت به نيکل در افراد حساس به آن می شود.

لاستيک: مواد شيميائی موجود در لاستيک عامل ايجاد حساسيت می باشند. لاستيک گاهی ايجاد کهير نيز ميکند که در اين صورت به آن کهير تماسی می گويند. اين افراد با پوشيدن دست کش های لاستيکی در محل تماس دچار حساسيت می شوند. وجود الياف نايلونی در بعضی لباس ها و جورابها و تماس آن با بدن ايجاد واکنش حساسيتی می کند. کفش نيز بدليل وجود ساختار لاستيکی در آن می تواند ايجاد حساسيت کند. افرادی که به لاستيک حساسند از تماس با دستکش لاستيکی و يا پوشيدن لباس و کفشهای حاوی نايلون و لاستيک بايد اجتناب کنند. لباسهای زير و جوراب نخی در اين افراد مناسب است. بايد در موقع پوشيدن دستکش در زير آن از دستکش نخی استفاده کنند.

رنگ مو: در اين افراد به دليل حساسيت به پارافنيلن دی آمين که در رنگ موهای دائمی وجود دارد، دچار ضايعات حساسيتی می شوند. در رنگ موهای غير دائمی نيز ممکن است از اين ماده وجود داشته باشد. بايد قبل از استفاده از رنگ مو تست پوستی انجام داد و در صورت عدم ايجاد واکنش از آن استفاده نمود. گاهی اين افراد به رنگ لباس ها نيز واکنش نشان می دهند که بدليل وجود اين ماده يا مواد رنگی ديگر که با پارافنيلن دی آمين واکنش متقاطع دارند؛ می باشد. اين افراد بايد از لباسهای با رنگ روشن استفاده کنند و از پوشيدن لباس های تيره اجتناب ورزند. افرادی که به مواد رنگ مو حساسند به بعضی داروهای بی حسی نظير بنزوکائين نيز حساسند و بايد از داروهای بی حسی ديگر مانند زيلوکائين استفاده کنند.

فرآورده های آرايشی-بهداشتی: عطرها، لوسيون ها و مواد آرايشی می توانند ايجاد واکنش های حساسيت تماسی بکنند. بعضی افراد به مواد شيميائی معطر و بعضی به مواد شيميائی نگهدارنده موجود در اين محصولات حساس هستند. اين افراد با يافتن نوع ماده ايجاد کننده حساسيت بايد از محصولات فاقد آن ماده استفاده کنند.

کرومات: مسئول ايجاد واکنش های حساسيت تماسی ناشی از تماس با سيمان، چرم، کبريت، رنگها و مواد ضد زنگ هستند. کروم در مشاغلی که در ارتباط با اتومبيل، جوشکاری، ريخته گری، بتون ريزی، صنايع راه آهن و ساختمانی هستند بطور شايع وجود دارد. تماس با کفش و دستکش های چرمی، تماس کارگران و بنا کاران با سيمان و مواد فلزی دارای کرومات در افراد حساس ايجاد واکنش حساسيتی می کند و بايد اين افراد از تماس با اينگونه مواد اجتناب کنند. بعضی از کبريت ها محتوی کرومات هستند. کبريت خاموش، دود ناشی از کبريت روشن شده و سر سوخته کبريت محتوی مقدار کافی کرومات برای ايجاد واکنش حساسيتی است.

پيچک سمی و گياهان اين نظير: در محل تماس با خانواده پيچک و بلوط سمی و گياهان اين نظير، معمولاْ ضايعات خطی پديدار می شود. افرادی که به اين گياهان حساسند به روغن گرفته شده از اين گياهان نيز حساس می باشند. 

**************************************

اکزمای دست

خشکی و التهاب پوست که به آن اکزما، درماتيت و يا سودا می گويند و می تواند دلايل زيادی داشته باشد ولی آنچه را که می توان به آن نسبت داد دو مورد است: آسيب به دليل تماس با مواد خارجی و استعداد سرشتی.

اکزمای دست بسيار شايع است که در اول بصورت زبری و خشکی دست ها شروع و به ضايعات قرمز رنگ و ملتهب و پوسته پوسته شدن که همراه با خارش است می انجامد. عوامل زيادی است که می توانند به پوست دست آسيب برسانند. تماس مکرر با آب و هوای خشک، صابون ها، مواد پاک کننده، پودرهای رختشوئی، حلال ها، مواد شيميائی، دستکش های لاستيکی و حتی مواد بکار رفته در کرم ها و فراورده های آرايشی-بهداشتی می توانند اکزمای دست ايجاد کنند.

وقتی پوست قرمز و خشک شده، حتی مواد بی ضرری مانند آب هم می تواند موجب تحريک بيشتر پوست و بدتر شدن ضايعه شود. مشاوره با پزشک متخصص و پيدا کردن ماده تحريک زا بسيار مهم است. کمتر کردن تماس با ماده محرک باعث کمتر شدن مشکل پوست شما می گردد.

زمينه پيدايش واکنش های حساسيت پوستی، معمولاْ از پدر و مادر شما به ارث می رسد. افرادی که استعداد ژنتيکی به اين واکنش ها را دارند می توان در خانواده و يا فاميل آنها سابقه حساسيت فصلی (تب يونجه)، آسم، قند خون و يا بيماريهای غده تيروئيد را پيدا کرد. اين افراد حتی ممکن است به بعضی مواد غذائی هم حساسيت نشان دهند. افراد مستعد در تماس با موادی که افراد غير مستعد به آن حساسيت نشان نمی دهند؛ دچار حساسيت شوند.

 تشخيص

تشخيص را خود بيمار می دهد ولی پزشک موظف به پيدا کردن علل حساسيت است. پزشک از شما سئوالاتی می کند که در پيدا کردن علت اکزما کمک کننده است و گاهاْ برای پيدا کردن علت اينکه اين نوع حساسيت به دليل تماس با مواد است و يا استعداد ژنتيکی نيز وجود دارد، مجبور به انجام بعضی تست ها و نمونه برداری نيز می شود.

درمان

بسته به درجه حساسيت و ضايعات پوستی شما مجموعای از روش ها بکار می رود. گاهی با تجويز کرمهای چرب کننده و گاهی مجبور به تجويز آنتی بيوتيکی خوراکی نيز می شود. بطور ساده می توان اکزمای دست را به يک کرم چرب کننده تا مصرف کرمهای کورتون دار و آنتی بيوتيک و داروهای ضد حساسيت خوراکی درمان نمود و اينکه با اين وضعيت دست شما چه چيزی مناسب است بستگی به گسترش، شدت و طول زمان درگيری دست شما دارد. و همچنين استعداد ژنتيکی نيز می تواند در تجويز داروهای درمانی شما نقش داشته باشد.

پيشگيری

جهت جلوگيری از آسيب رسيدن به پوست دست های کارهای زيادی می توان انجام داد: * با پوشيدن دستکش می توان دست ها را در برابر صابون ها، پاک کننده ها و ساير مواد شيميائی مراقبت کرد. بهتر است زير دستکش لاستيکی از دستکش نخی استفاده نمود. چون لاستيک نيز می تواند حساسيت زا باشد. داخل دستکش کاملاْ خشک باشد. از دستکش های سوراخ شده استفاده نکنيد. * در مواقع تا کردن لباس، پاک کردن سبزی، گرفتن آب ليمو و تهيه رب گوجه فرنگی از دستکش نخی استفاده کنيد. * دست ها را با آب ولرم بشوئيد (آب گرم و سرد به دست شما آسيب می رساند) و در صورت لزوم از صابون های حاوی گليسرين استفاده کنيد. از دست زدن به صابون های مايع شديداْ خودداری کنيد. بعد از شستشوی دست از کرم های مرطوب کننده و چرب کننده استفاده نمائيد. * هيچ موقع نبايد دست شما خشک باشد و در صورت لزوم متناوباْ از کرمهای مرطوب کننده در طول روز استفاده کنيد. * درمان را کامل کنيد و در صورت لزوم با پزشک خود مشاوره کنيد. در صورتی که دوباره با مواد قبلی تماس داشته باشيد و يا نکات پيشگيری را رعايت نکنيد، اکزمای دست شما عود خواهد کرد و دوباره نياز به درمان خواهيد داشت.

Ref.shirazderm.com