وريدهاى متورم و پيچ در پيچ قابل رويت که گاهى به وسيله مويرگ هاى پرخونى به نام وريدهاى با نماى عنکبوتى شکل احاطه شده اند، همان وريدهاى واريسى سطحى هستند. اين وريدها دردناک و ظاهرا بد شکل هستند، اما معمولا بى ضرر هستند. گاهى اوقات اين وريدها متورم مى شوند حين تماس حساس هستند. مانع جريان خون مى شوند که در اين صورت باعث تورم ناحيه ، خارش پوست و درد در ناحيه مبتلا مى شوند. پاهاى ما علاوه بر شبکه وريد سطحى يک شبکه وريدى داخلى يا عميق هم دارد. در مواردى نادر، وريد داخلى پا به حالت واريسى در مى آيد. اين وريدهاى واريسى عمقى معمولا ديده نمى شوند، اما مى توانند باعث تورم يا درد در سراسر پا بشوند. در وريدهاى واريسى عمقى ممکن است لخته هاى خون هم تشکيل شود.
مشکل واريس نسبتا شايع است و بسيارى از مردم در خانواده خود اين مشکل را دارند. احتمال بروز واريس در زنان 2برابر مردان است.

علت واريس چيست؟
شريان ها که خون پر اکسيژن را از قلب به سراسر بدن مى برند ديواره اى عضلانى و ضخيم دارند که داراى بافت الاستيک است.
وريدها خون را از بدن به قلب برمى گردانند که ديواره آنها عضلانى است و شبکه اى از دريچه ها درون آنها وجود دارد که فقط به سمت قلب باز مى شوند. وقتى خون در وريدها به حرکت در مى آيد دريچه ها به نوبت باز مى شوند تا خون حرکت کند و به جلو برود و بعد بسته مى شوند تا خون به عقب برنگردد. در وريدهاى واريسى ، اين دريچه ها خوب کار نمى کنند به صورتى که خون در وريدها جمع مى شود و عضلات براحتى نمى توانند خون را به سمت قلب حرکت دهند. خون به جاى اين که از يک دريچه به دريچه ديگر به جريان در آيد به صورت جمع شده در وريد حرکت مى کند، فشار وريدى و احتمال احتقان وريد زياد مى شود و وريد متورم شده حالت پيچ در پيچ پيدا مى کند. به دليل اين که وريدهاى سطحى عضلات ديواره اى قوى ندارند احتمال واريس در اين وريدها بيشتر از وريدهاى عمقى است ، چرا که ديواره عضلانى وريدهاى عمقى قوى تر است. هر شرايطى که باعث فشار بيش از حد روى پاها يا شکم شود مى تواند منجر به واريس شود. شايع ترين فشار زمان باردارى ، در افراد چاق يا افرادى که طولانى مدت مى ايستند، وجود دارد.
يبوست مزمن و در بعضى موارد نادر تومورها هم مى توانند باعث واريس شوند. ماندن در حالت ساکن احتمال واريس را زياد مى کند، زيرا عضلات در حالتى که فرد بى حرکت است به پمپ کردن خون کمک نمى کنند. با بالا رفتن سن ، وريدها ضعيف تر مى شوند و احتمال واريس بيشتر مى شود. در قديم مى گفتند چهارزانو نشستن باعث واريس مى شود در حالى که اين باور غلط است؛ اما اگر کسى واريس داشته باشد چهار زانو نشستن آن را بدتر مى کند.

علايم واريس چيست؟
رگهاى خونى برجسته به رنگ آبى تيره بخصوص در پاها درد پا، احساس سنگينى در پا و حساس شدن آنها که اغلب با تورم پاها پس از ايستادن طولانى مدت همراه است. موارد زير را نيز به خاطر داشته باشيد و در صورت بروز آنها حتما به پزشک مراجعه کنيد:
اگر تورم بيش از حد يا وقتى پوست روى وريدهاى واريسى پوسته پوسته شد، زخمى شده تغيير رنگ داد يا مستعد خونريزى شد احتمال ابتلا به درماتيت (التهاب پوست) ناشى از توقف خون در رگ وجود دارد. ممکن است در اين صورت براى اجتناب از گرفتارى بيشتر و پيشگيرى از مشکلات جدى در گردش خون جراح ، ناچار به برداشتن وريدهاى مبتلا شود. اگر وريدهاى واريسى قرمزرنگ هستند بايد به پزشک مراجعه شود زيرا احتمال دارد به فلبيت (التهاب رگ) مبتلا باشيد. اگر بر اثر حادثه اى وريدهاى واريسى پاره يا بريده شوند براى کنترل خونريزى و پيشگيرى از عوارض بايد به پزشک مراجعه شود.

درمان واريس
نوع خفيف واريس معمولا به درمان نياز ندارد. در اين موارد در خانه با انجام کارهايى مى توان درد و ناراحتى را تسکين داد. وريدهاى واريسى سطحى به طور طبيعى به درمان نياز ندارد، اما نبايد از آنها غافل شد. ممکن است پزشک براى تسکين درد و فراهم کردن راحتى براى بيمار جوراب هاى الاستيک مخصوص واريس را توصيه کند. اين جوراب ها به عضلات پاى شما کمک مى کنند که با تمرکز فشار در نزديکى وريدها خون را به سمت بالا پمپ کنند. بايد صبحها بعد از بيدار شدن و قبل از اين که از بستر حرکت کنيد، اين جوراب ها را بپوشيد. در بستر که هستيد پاها را بلند کنيد و بالا ببريد، سپس جورابها را بپوشيد. جوراب ها نبايد در قسمت مچ پا يا کشاله ران فشار وارد کنند و تنگ باشند در روز بايد اين جوراب ها را در طول روز چندين بار به مدت 10-15 دقيقه پاى خود را بالاتر از سطح بدن نگه داريد. گاهى پزشک براى تسکين تورم و درد، داروهاى ضدالتهاب مثل آسپرين يا بروفن را تجويز مى کند. اگر احساس کرديد پوست اطراف وريدهاى واريسى زخمى شده يا تغيير شکل داده اند يا اگر بدون نشانه هاى خارجى احساس درد مداوم داريد، حتما به پزشک مراجعه کنيد؛ چراکه ممکن است وريدهاى عمقى شما مبتلا شده باشند. در بيشتر موارد لازم نيست وريدهاى واريسى برداشته شوند. اگر واريس خيلى اذيت کرد با چند روش مى توان آنها را برداشت. وريدهاى عنکبوتى را براحتى مى توان به وسيله ليزر برداشت. در مواردى که واريس حالت خفيفى دارد، جراح با روش اسکلروتراپى درمان را انجام مى دهد يعنى ماده اى شيميايى به نام عامل اسکلروزينگ به درون وريد تزريق مى شود تا ديواره هاى آن روى هم بخوابد و ديگر نتواند خون را جابه جا کند و به عبارتى وريد واريسى از مسير خون حذف شود و خون از وريدهاى ديگر به حرکت درآيد. در موارد شديدتر با عمل جراحى وريد مبتلا به واريس برداشته مى شود. متاسفانه هيچ درمانى نمى تواند از تشکيل واريس مجدد جلوگيرى کند. قبل از اقدام درمانى بايد با جراح عروق مشورت کنيد تا راه درمانى مناسب برايتان در نظر گرفته شود.

چگونه مى توان از تشکيل واريس جلوگيرى کرد؟
-به طور منظم ورزش کنيد. تناسب وزن و فعاليت بهترين راه براى قوى نگهداشتن عضلات پا و به حرکت درآمدن خون در بدن است.
وزنتان را کنترل کنيد و از چاقى بپرهيزيد. -از غذاهاى کم چرب ، کم نمک و کم شيرين استفاده کنيد. آب زياد بنوشيد. -اگر کارتان طورى است که بايد در طول روز سرپا بايستيد، هر از گاهى پاهاى خود را به حالت کشش درآورده و نرمش دهيد تا جريان خون زياد شود و فشار وريدى کاهش يابد. -از مصرف دخانيات خوددارى کنيد. تحقيقات نشان داده است سيگار باعث افزايش فشارخون و بدترشدن واريس مى شود. -اگر باردار هستيد به جاى آن که به پشت بخوابيد روى پهلوى چپ بخوابيد تا فشار وارده از رحم روى وريدهاى لگن به حداقل برسد. اين وضعيت باعث مى شود جريان خون به جنين هم راحت تر برسد.

دکتر محمدعلى تقى پور