بانک اطلاعات پزشکی پاراسات Medical Database Parasat

شمایل

* تشریح بیماریها * اخبار روز پزشکی * مسائل خانوادگی * خواندنیها از شهرستانها

کتابخانه ترکمنها در گذشته و حال

جمهوري تركمنستان كه در 1991 و پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي به استقلال دست يافت، در جنوب غربي آسياي ميانه واقع شده، و از غرب به درياي خزر، از شمال و شرق به ازبكستان، از جنوب به جمهوري اسلامي ايران و افغانستان، و از شمال به قزاقستان محدود است. جمعيت اين كشور (طبق آمار سال 2000) بالغ بر 4500000 نفر و مساحت آن 488100 كيلومتر مربع بوده است. پايتخت تركمنستان، شهر عشق آباد است و مردم آن به زبان تركمني تكلم مي‌كنند (9:2، 12).

 

تاريخچه. از قرن سوم هجري تا زمان حمله مغولان (616 ق.)، شهر مرو از مركزيت علمي فراواني برخوردار بود، به‌نحوي كه دوستداران علم و ادب از دورترين نقاط، براي تكميل تحصيلات و دانش خود، از كتابخانه‌هاي اين شهر بهره مي‌بردند (4: ج 2، ص 36).

 

شمس‌الدين محمد قيس رازي (قرن 7 ق.) مؤلف المعجم في معايير اشعارالعجم، و ياقوت حموي (قرن 7 ق.) همواره با استفاده از كتابخانه‌هاي اين شهر به كار تأليف و تصنيف اشتغال داشتند. ياقوت در معجم‌البلدان، از عظمت و بزرگي ده كتابخانه كه متعلق به مدارس شهر مرو بوده، مي‌نويسد:

 

«در مرو، ده كتابخانه وجود داشت كه مانند آنها را از لحاظ داشتن تعداد كتاب در جهان نديده‌ام. امانت كتاب از كتابخانه‌هاي دهگانه مرو، بسيار آسان و بدون تشريفات بود. كتاب‌هاي آنها در دسترس عموم قرار داشتند و من همه وقت در خانه‌ام در حدود 200 جلد از كتاب‌هاي اين كتابخانه را امانت داشتم و بيشتر كتاب‌هايي كه براي مطالعه مي‌خواستم، بدون سپردن گرو، و يا ضامن در اختيارم مي‌گذاشتند» (4: ج 2، ص 37-38).

 

خواجه نظام‌الملك طوسي (410-485 ق.) در مدرسه نظاميه، كتابخانه‌اي بنا كرد كه از آن استفاده عمومي مي‌شده است؛ همچنين كتابخانه عميديه (قرن 5 ق.)، كتابخانه مجدالملك، و كتابخانه مدرسه خاتوني، كه افزون بر مراجعه دانشمندان، مورد استفاده عموم نيز بوده‌اند. كتابخانه مدرسه شرف‌الملك به‌وسيله شرف‌الملك مستوفي (قرن 5 ق.) تأسيس شد، و كتابخانه مدرسه كماليه نيز از جمله كتابخانه‌هاي دهگانه معتبر و معروف شهر مرو بودند (4: ج 2، ص 39؛ 1:  ج 8: ص 156). ابوالحسن بيهقي (     ـ 565ق.) در لباب‌الانساب، به دو كتابخانه شخصي معتبر در مرو، به نام كتابخانه قطاون مروزي (465 ـ 548 ق.) مؤلف كتاب الدوحه و كيهان شناخت، و كتابخانه علامه حلّي (    -676 ق.) اشاره مي‌كند (4: ج 2، ص 27).

 

كتابخانه مدرسه عزيزيه مرو، به‌همت عزيزالدين ابوبكر عتيق زنجاني (قرن 6 ق.) ساخته شد. در اين كتابخانه حدود 12000 جلد نسخه خطي موجود بوده كه بعدها اين كتابخانه وقف عام شد.

 

ابوالقاسم عبدالله سمعاني، از عارفان مشهور قرن 7 ق. در خانقاه خود در مرو، كتابخانه‌اي بزرگ براي استفاده طالبان علم بنيان نهاد. كتابخانه خانقاه ضميريه و تاج‌الاسلام سمعاني (قرن 5 ق.) نيز از كتابخانه‌هايي بودند كه به عارفان مرو تعلق داشتند. بيشتر اين كتابخانه‌ها در حمله تركان غز (549 ق.)، به‌غارت رفتند و يا در اثر آتش‌سوزي دچار خسارات فراوان گرديدند (4: ج 2، ص 24، 36، 40).

 

كتابخانه ملي. كتابخانه ملي تركمنستان، در سال 1895 با مجموعه‌اي بالغ بر 3000 جلد كتاب، در شهر عشق‌آباد افتتاح شد. اين كتابخانه امروزه يكي از غني‌ترين كتابخانه‌هاي خاورميانه به‌شمار مي‌رود.

 

در سال 1921 كتابخانه ملي از بخش‌هاي مختلفي تشكيل شده بود، مانند بخش اعضا، سالن مطالعه، بخش‌هاي تدوين و بررسي و حفاظت كتاب، و بخش ادبيات ملي (كه اين بخش در شكل‌گيري مجموعه كتب تركمني و ارائه خدمات به خوانندگان بومي، نقش فعالي داشت). همزمان با آغاز فعاليت‌هاي آموزشي كتابخانه‌ها در سال 1923، بررسي مسائل كتابداري، هماهنگي فعاليت‌هاي كتابخانه‌ها، و تعميم تجربيات بهترين كتابخانه‌ها، در رأس وظايف اين كتابخانه قرار گرفت. در زمين‌لرزه سال 1948 اين كتابخانه دچار خسارات فراواني گرديد، اما يك سال بعد، كار خود را از سر گرفت و رشد چشمگيري در زمينه توسعه منابع به‌دست آورد (2: 29؛ 6:3-7).

 

بر اساس آمار سال 1999، اين كتابخانه، مجموعه‌اي بيش از 5500000 منبع داشته، كه علاوه بر كتاب؛ نشريات، نوارهاي ضبط صوت، صفحه‌هاي گرامافون، و مخزن نت‌هاي موسيقي را نيز شامل مي‌شده است. از ميان مجموعه كتاب‌هاي موجود در اين كتابخانه، 85 درصد آنها به زبان روسي، 11 درصد به زبان تركمني، و 3 درصد به زبان‌هاي خارجي است (3: 7، 8، 12). مهم‌ترين بخش كتابخانه، بخش آثار چاپي و نسخ خطي است كه به‌تنهايي بيش از 200000 نسخه كتاب دارد و بيشتر شامل كتاب‌هايي است كه در فاصله زماني 1700-1825 به‌چاپ رسيده‌اند. قديمي‌ترين اثر چاپي كتابخانه به زبان فرانسوي بوده و درباره كاردينال ريشليو[1]، صدراعظم معروف فرانسه است كه در سال 1650 م. به‌چاپ رسيده است.

 

قديمي‌ترين كتاب فارسي موجود در كتابخانه، نسخه‌اي از ترجمه تاريخ طبري به سال 827 ق. است (2: 29-30). اين كتابخانه اكنون با داشتن 300 كارمند و 30000 نفر عضو به كار خود ادامه مي‌دهد و با 52 كشور جهان همكاري دارد (12:3).

 

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. كتابخانه دانشكده دولتي پزشكان تركمنستان، در سال 1932 در شهر عشق‌آباد تأسيس شد. اين كتابخانه با مجموعه‌اي در حدود 200000 جلد كتاب و نشريه، از كتابخانه‌هاي ارزنده كشور به‌شمار مي‌رود. بزرگ‌ترين دانشگاه اين كشور، دانشگاه دولتي مختومقلي در عشق‌آباد است كه، كتابخانه دانشكده علوم آن، در سال 1941 تأسيس شد، و به‌تنهايي داراي مجموعه‌اي بيش از 1200000 جلد كتاب است و از پرمراجعه‌ترين كتابخانه‌هاي دانشگاهي كشور محسوب مي‌شود. كتابخانه دانشگاه دولتي ا. م. گوركي تركمن، نيز در سال 1950 در عشق‌آباد فعاليت خود را آغاز كرد و تا سال 1999 مجموعه كل اين كتابخانه به 542000 جلد رسيده است (1539:5).

 

كتابخانه‌هاي عمومي. بر اساس آمار سال 1999، حدود 1500 كتابخانه در تركمنستان وجود دارد، كه از اين تعداد، 597 واحد، كتابخانه عمومي بوده كه زير نظر وزارت فرهنگ فعاليت مي‌كنند. مهم‌ترين كتابخانه عمومي كشور، كتابخانه عمومي تركمنستان، واقع در شهر عشق‌آباد است كه در سال 1892 تأسيس شد. مجموعه آن بيش از 4300000 جلد است كه شامل كتاب، نشريه ادواري، روزنامه، نقشه، و قطعات موسيقي به 28 زبان دنياست. اين كتابخانه سالانه به 21000 نفر از علاقه‌مندان مطالعه، ارائه خدمت مي‌كند (3: 6ـ7).

 

كتابخانه‌هاي تخصصي. هرچند كتابخانه‌هاي تخصصي تركمنستان انگشت شمارند، از لحاظ داشتن مجموعه، بسيار غني و متنوع هستند. كتابخانه موزه ملي تاريخ و قوم‌نگاري تركمنستان در سال 1899 در شهر عشق‌آباد تأسيس شد كه طبق آمار سال 1999، مجموعه آن بالغ بر 3000 جلد كتاب بوده است. كتابخانه مركزي علمي فرهنگستان سابق علوم تركمنستان (تأسيس 1941) با مجموعه 2130000 جلد كتاب، جزو مهم‌ترين كتابخانه‌هاي تخصصي كشور محسوب مي‌گردد.

 

از جمله كتابخانه‌هاي تخصصي ديگر مي‌توان از: كتابخانه علوم و تكنولوژي خلق تركمنستان (با مجموعه 900000 جلد) و كتابخانه مؤسسه تحقيقاتي و كشاورزي تركمنستان (با مجموعه 136000 جلد) نام برد (1539:5).

 

 

 

مآخذ: 1) صاحب جواهر، عبدالعزيز. دايره‌المعارف اسلاميه (ايران). ج 8، ص 156؛ 2) كريمي، حسين. تركمنستان. تهران: وزارت امور خارجه، مؤسسه چاپ و انتشارات، 1375؛ 3)  «گزارش رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران 1378». خبرنامه. تهران: كتابخانه ملي، 44، (شهريور 1378)؛ 4) همايونفرخ، ركن‌الدين. تاريخچه كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، اداره كل نگارش. 1347؛

 

 5) The world of Learning. 49th.ed. London: Europa Publication Limited, 1999.

 

مهناز عليجاني

منبع : دايرة المعارف كتابداري و اطلاع‌رساني

 

 

 

 

 

Advertisements

دسته‌بندی شده در: آخـریـن مـطـالـب پـزشـکی, خواندنـیـها از شـهرسـتانهـا

RSS پزشکی

بخشهای تخصصی

RSS تیتر اخبار جدید پزشکی

  • خطایی رخ داد! احتمالا خوراک از کار افتاده. بعدا دوباره تلاش کنید.

آرشیو

آمار سایت

  • 2,602,303 hits
%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: