بانک اطلاعات پزشکی پاراسات Medical Database Parasat

شمایل

* تشریح بیماریها * اخبار روز پزشکی * مسائل خانوادگی * خواندنیها از شهرستانها

آیا كلسترول هم خوب و بد دارد؟

چربي‌ها در آب محلول نيستند، بنابراين به شكل ابتدايي در جريان خون قابل حمل ونقل نيستند. پس چگونه بايدبه بافت‌ها برسند؟ براي آن كه كلسترول وتري‌گليسريدها بتوانند درجريان عمومي خون حركت كنند، در بسته‌اي بنام ليپوپروتئين، بسته بندي شده‌اند. اين بسته يا (package) مجموعه‌‌است از چربي و پروتئين، پروتئين‌ها اصولاً در ‌آب محلولند و از اين خاصيت خود براي كول كردن چربي‌ها و حمل آ‌نها به‌طرف بافت‌ها استفاده مي‌كنند. ليپو پروتئين‌، مجموعه‌اي است (بسته‌اي ا‌ست) از چربي و پروتئين كه در آب محلول است و قادر است چربي را به‌طرف بافت‌ها حمل كند و مانند يك باربر يا يك كاميون حمل ونقل، عمل مي‌كند. بسته‌هاي ليپو پروتئين، گردند و كروي كه از دو بخش مركزي ومحيطي تشكيل شده‌اند. چربي‌ها (كلسترول وتري گليسريد) در بخش مركزي تجمع پيدا‌ كرده‌اند و پروتئين و فسفوليپيد در بخش محيطي آن (پوسته). ليپوپروتئين‌ها، درواقع مانند يك كاميون باربر هستند كه كلسترول و تري گليسريد را بار كرده و در ترافيك جريان خون ودر شاهراه‌هاي حياتي بدن (عروق) آنها را از نقطه‌اي به نقطه ديگر حمل مي‌كنند و به بافت‌ها (مقصد) مي‌رسانند. ليپوپروتئين‌ها عمدتاً 5 نوع هستند كه بر حسب وزن مخصوصشان تقسيم بندي شده‌اند: كيلوميكرون‌ها؛ ليپوپروتئين‌هاي خيلي سبك (VLDL)؛ ليپو پروتئين‌هاي ميان وزن (IDL)؛ ليپو پروتئين‌هاي سبك وزن (LDL)؛ ليپوپروتئين‌هاي سنگين وزن (HDL). به ترتيب از 1 تا 5، وزن مخصوص ليپوپروتئين‌ها بيشتر مي‌شود. به‌طوري‌كه HDL، داراي وزن مخصوص زياد است وبه‌علت سنگيني آن، ته نشين مي‌شود و برعكس VLDL، وزن مخصوص خيلي پاييني دارد ومثل حباب، حجيم ولي سبك است. اين تقسيم بندي و نامگذاري‌ها براي فهم بهتر مطلب و شناخت بيشتر ليپو پروتئين‌ها، پيشنهاد شده است. سوخت و ساز (متابوليسم) چربي‌ها سوخت و ساز چربي‌ها از دو راه انجام مي‌شود: مسيرخارجي و مسيرداخلي. تري‌گليسريدها از طريق غذا (مسيرخارجي) و از طريق كبد (مسيرداخلي) وارد خون مي‌شوند. كبد مقدار قابل توجهي تري گليسريد مي‌سازد و به خون مي‌دهد. كيلوميكرون‌ها، تري گليسريد موجود در غذا را به بافت‌ها مي‌رساند و VLDL، تري‌گليسريد توليد شده در كبد را با خود حمل مي‌كند و در اختيار بافت چربي وعضلات قرار مي‌دهد. در اين بافت‌ها، آنزيم مخصوصي بنام LPL، وارد عمل مي‌شودو ملكول‌هاي تري گليسريد را تجزيه و به اسيدهاي چرب تبديل مي‌كند. اسيدهاي چرب، سپس از بسته ليپوپروتئين‌ خارج مي‌شوند ودر بافت چربي مجدداً به تري‌گليسريد تبديل مي‌شوند. تري گليسريدها يا در بافت چربي ذخيره شده و به‌عنوان منبع مهم انرژي هر وقت لازم باشد، مورد استفاده بدن قرار مي‌گيرند يا در بافت‌هاي عضلاني (عضلات) مي‌سوزند و انرژي توليد مي‌كنند. بدين ترتيب تري گليسريدها، منبع مهم توليد انرژي به‌شمار مي‌روند. كيلوميكرون‌ها، وقتي تري گليسريد خود را ز دست دادند، به ذرات ريزتري تبديل مي‌شوند. اين ذرات ريز حاوي كلسترول بيشتري (نسبت به تري گليسريد ) هستند و به باقيمانده‌هاي VLDL معروفند. اين ذرات باقيمانده وقتي به كبد مي‌رسند، توسط آنزيمي به‌نام ليپاز كبدي، به ذرات LDL تبديل مي‌شوند.ذرات LDL مملو از كلسترول هستند و به همين دليل ذرات مضري هستند(كلسترول بد). زيرا اين ذرات LDL، محتوي كلسترول خود را به طرف بافت‌ها حمل كرده و در اختيار آنها قرار مي‌دهند. روي بافت‌هاي محيطي، گيرنده‌هاي مخصوصي به‌منظور جذب LDL، تعبيه شده است. ذرات HDL، بر عكس، ذرات مفيدي هستند (كلسترول خوب) زيرا اين ذرات، كلسترول را از بافت‌ها برداشت كرده و تحويل كبد مي‌دهند. تشكيل پلاك آترواسكلروز آنچه نگران‌كننده است فرايندي است به نام آترواسكلروز. ذرات LDL، اكسيد شده و سپس توسط ماكروفاژ‌ها كه در سراسر بدن پراكنده‌اند به سلول‌هاي كف مانند و مملو از چربي تبديل مي‌شوند. بعضي ازماكروفاژ‌ها در لايه داخلي سرخرگ‌ها مستقرند و پديده فوق در جدار سرخرگ‌ها رخ مي‌دهد. سلول‌هاي كف مانند، عوامل رشد سلولي ترشح مي‌كنند و از اين طريق موجب تكثير سلول‌هاي عضلاني و فيبروبلاست‌ها مي‌شوند. مجموعه اين عناصر، به‌صورت توده‌اي در مي‌آيد كه پلاك متصلب نام دارد. اين پلاك متصلب، ممكن است پاره شود و به‌محض پاره شدن آن، پلاكت‌ها دور هم تجمع پيدا كرده و بعضي مواد شيميايي را از خود آ‌زاد مي‌كند كه سرانجام به انقباض عروقي، تشكيل لخته، و انسداد رگ ختم مي‌شود. افزايش تري گليسريد‌ خون اگر زيادتر از 250 ميلي‌گرم در دسي‌ليتر باشد، ممكن است تصلب شرايين ايجاد كند. وقتي تري‌گليسريد سرم زياد مي‌شود غالباً 2 پديده ديگر با آن همراه مي‌شود: يكي كاهش HDL (كلسترول‌خوب)، ديگري ظهور ذرات ريز و متراكم LDL (كلسترول بد). اين ذرات ريز، متراكم و سنگين، به سهولت اكسيده شده و همان‌طوركه گفته شد، مقدمات تكوين آترواسكلروز (تصلب شرايين) را فراهم مي‌‌آورند. هرگاه غلظت تري‌گليسريدهاي خون از 1000 بيشتر باشد، خطر التهاب حاد لوزالمعده (پانكراتيت حاد) وجود دارد. اين بيماري به‌صورت حاد ظاهر مي‌شود. افزايش چربي خون افزايش چربي خون مي‌تواند اوليه باشد يا ثانويه. منظور از اوليه، همان ارثي است. افزايش چربي‌هاي خون در بعضي خانواده‌ها، به‌صورت ارثي به نسل‌هاي بعد منتقل مي‌شود. اما افزايش چربي خون به‌صورت ثانويه يعني چه؟ اين نوع اختلال چربي خون، به موردي اطلاق مي‌شود كه به‌علت بيماري ديگري به‌طور ثانويه عارض شده است. بيماري‌هاي زير مي‌توانند موجب افزايش چربي‌هاي خون شوند: ديابت شيرين؛ كم كاري غده تيروئيد؛ سندروم نفروتيك (بيماري‌كليوي)؛ بيماري انسدادي كبد؛ اختلال در غلظت پروتئين‌هاي خون؛ مصرف بعضي داروها مانند: پروپرانولول، مدرها، استروژن‌، پروژستين، اَندروژن، كورتن، رتينوئيد، بعضي داروهاي ضد تشنج و آرامش‌بخش، بعضي داروهاي ضد ايدز و ضدسرطان. اين نوع افزايش چربي خون به‌طور ثانويه، معلول بيماري ديگري است و موقتي است و با درمان بيماري اصلي ورفع علت، خودبه‌خود برطرف مي‌شود. (نكته: مثلاً وقتي بيماري دچار كم كاري اوليه تيروئيد مي‌باشد و كلسترول خون اونيز بالاست، ابتدا بايد كم كاري تيروئيد را درمان كنيم. اگر بعد از درمان كم كاري تيروئيد، هنوز هم كلسترول بالا بود آنگاه داروهاي ضد كلسترول مي‌دهيم). اما چه زمان و با چه رقمي از چربي خون، بايد درمان شروع شود؟ اين سؤال، در حيطه كار پزشكان است و اين پزشك معالج است كه بايد تصميم بگيرد، چه زماني درمان را شروع كند نه مريض.ديابت، به‌عنوان يك معادل خطر بيماري عروق قلب (CHD) محسوب مي‌شود. يعني بيمار ديابتي مثل اين است كه گويي يك‌بار انفاركتوس قلبي كرده باشد و ديابت، به‌خودي خود، يك عامل خطر به حساب مي‌آيد. از بين چربي‌هاي خون، HDL (چربي خوب) هرچه زيادتر باشد بهتر است، بر عكس LDL(چربي بد) هر چه كمتر باشد بهتر است. كلسترول HDL، اگر زير 40 باشد يك عامل خطر محسوب مي‌شودو برعكس اگر از 60 بالا باشد، خطر بيماري عروق قلب را كاهش مي‌دهد. به جدول توجه كنيد. ميزان خطر هدف ازدرمان رژيم غذايي دارو 0 يا يك عامل خطر (بدون سابقه قلبي) LDL زير 160 اگر LDL بالاي 160 باشد اگر LDL بالاي 190باشد 2 عامل خطر يا بيشتر (بدون سابقه قلبي) LDL زير 130 اگر LDL بالاي 130 باشد اگر LDL بالاي 160 باشد وجود بيماري عروق قلب LDL زير 100 اگر LDL بالاي 100 باشد اگر LDL بالاي 130 باشد به‌طوري‌كه ملاحظه مي‌كنيد آنچه مهم است و به‌عنوان معيار اصلي مورد هدف قرار مي‌گيرد كلسترول LDL است نه كلسترول تام سرم. همچنين درموردديابت هدف ازدرمان چربي خون رساندن LDL به زير 100، تري گليسريد به زير 150 وHDL بالاي 40 در زن وبالاي 50 در مرد است. درمان قدم اول، تغيير واصلاح شيوه زندگي است كه تغذيه و عادت‌هاي غذا خوردن و تحرك جسماني و ترك سيگار، اصول آن را تشكيل مي‌دهند. اولين اقدام به‌منظور پايين آوردن LDL، درمان تغذيه‌اي است و در مرحله بعد و درصورت لزوم، درمان دارويي به آن اضافه مي‌شود. چربي‌‌هاي اشباع شده و كلسترول غذايي بايد كاهش يابند و به‌جاي آنها چربي‌هاي اشباع نشده مصرف شوند تا LDL كاهش پيدا كند. اسيدهاي چرب ترانس كه از LDL مشتق مي‌شوند، بايد به حداقل برسند. مواد كربوهيدرات‌بايد از مواد نشاسته‌اي مانند غلات، غلات سبوس دار، سبزيجات، ميوه‌ جات و تركيبات قندي مركب (نه ساده) انتخاب شوند. جمع مواد كربوهيدرات حدود 60-50 درصد كل كالري، پروتئين حدود 15 درصد و چربي‌ها حدود 35-25 درصد كل كالري را تشكيل دهد. اما درمان دارويي هم با تشخيص پزشك در بسياري از موارد به كار گرفته مي‌شود. براي كاهش كلسترول، 3 دسته داروي زير بيشتر مورد استفاده قرار مي‌گيرند: مهاركنندگان آنزيم HMG COAرداكتاز؛ نياسين؛ رزين‌ها. مهاركنندگان آنزيم HMG COAرداكتاز به استاتين‌ها (statin) معروفند وتوليد كلسترول را در كبد، مهار مي‌كنند. استاتين‌ها، مي‌توانند LDL كلسترول را 20 تا60 درصد وكلسترول تام سرم را 20 تا30 درصد كاهش دهند. قدرت استاتين‌ها در كاهش LDL مختلف است. داروي خط اول براي افزايش HDLكلسترول (چربي خوب)، نياسين است. اين دارو قادر است غلظت كلسترول خوب را 10تا25 درصد بالا ببرد. به‌علاوه نياسين، غلظت كلسترول بد را 15تا25 درصد و VLDL را 25تا34 درصد كاهش مي‌دهد. رزين‌ها (صمغ‌ها) موادي هستند كه از باز جذب اسيدهاي صفراوي در روده، جلوگيري و به دفع آنها ازبدن كمك مي‌كنند و سرانجام موجب كاهش كلسترول مي‌شوند. مشتقات اسيد فيبريك (فيبرات‌ها)، در كاهش تري‌گليسريدها، نقش اول و در كاهش كلسترول تام و افزايش كلسترول HDL (كلسترول خوب) نقش دوم را ايفا مي‌كنند.    megant.ir

 

 

Advertisements

دسته‌بندی شده در: قـلـب و عـروق, آخـریـن مـطـالـب پـزشـکی, خـون و تـبـادل مـواد

RSS پزشکی

بخشهای تخصصی

RSS تیتر اخبار جدید پزشکی

  • خطایی رخ داد! احتمالا خوراک از کار افتاده. بعدا دوباره تلاش کنید.

آرشیو

آمار سایت

  • 2,602,303 hits
%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: