بانک اطلاعات پزشکی پاراسات Medical Database Parasat

شمایل

* تشریح بیماریها * اخبار روز پزشکی * مسائل خانوادگی * خواندنیها از شهرستانها

مطابقت واژه های تركمني-تركي با زبان هاي اروپاي شرقي

language_arts_

نمونه هايي از كلمات تركي – تركمني و … در زبانهاي اروپاي شرقي و جنوب شرقي (يوناني ، آلباني ، روماني ، بلغاري ، صربي ، روسيه كوچك ، روسيه بزرگ ، لهستان)  

 

 تهيه و تنظيم : ملا عاشور قاضي (عضو پيوسته ي انجمن زباشناسي ايران)

 

 بر اساس شواهد تاريخ زبان ، طوايف متعددي از تركان تحت نامهاي مختلف اسلاوها را در سه دوره كه از يكديگر فاصله زيادي دارند ، تحت تأثير قرار دادند.

 

اولين دوره :  اين دوره مربوط به قرون اوليه ميلادي مي باشد يعني قبل از اينكه اقوام اسلاوي به طرف غرب مهاجرت كنند.آنها در موطن خود در اروپاي شرقي همسايه ي اقوام ترك بودند. در اين دوره و در اين سرزمين واژه ي Klobuk در تمامي زبانهاي اسلاوي و به اشكال زير پيدا مي شود.ورود: زبان اسلووني قديم  Klobuk، pileus ، اسلاو شمالي و كرواتي و صربي – Klobuk ، زبان چكي Klobuk (Kobluk) ، صربي شرقي – Klobuk ، صربي شمالي – Klobyk ، لهستاني– Klobuk ، روسي – Klobukb .واژه ي مذكور با كلمه ي تركي قلپق يا قالپاق – Kalpak (نوعي كلاه پوستي) و يا با يكي از اشكال مشابه اين شكل ، مرتبط است.شكل واژه كه براساس قانون تحول اصوات زبان اسلاوي دگرگوني پذيرفته است و همچنين اين مسئله كه همه زبانهاي اسلاوي با اين واژه آشنايي دارند ، تاريخ طولاني عاريه گرفتن اين واژه را نشان مي دهند.گستره ي وسيع اين واژه را فقط بدينوسيله مي توان توضيح داد كه اين واژه در زماني پذيرفته شده است كه اسلاوها كه معدود نيز بودند مجموعه ي واحدي را تشكيل مي دادند. همين واژه حدود هزار سال بعد ، از زبان تركي عثماني عاريه گرفته مي شود ، بدون اينكه شكلش تغيير يافته باشد و بدون اينكه همانند Klobuk وارد تمامي زبانهاي اسلاوي شود:بلغاري و صربي و روماني – Kalpak ، مجاري – Kalpag ، يوناني جديد – xalpax ، ليتواني – Klobukb ، Kalpakas . واژه ي مذكور تنها واژه اي نيست كه در آن زمان از زبان تركي عاريه گرفته شده است. واژه ي فارسي Tabar ، Tavar ، Teber ، Tebr (تبر ، چاقو ، عصا) از طريق زبان تركي ، وارد تمامي زبانهاي اسلاوي شده است : اسلاوي قديم – Toporb (تبر) و Toporiste (قبضه) ، اسلووني جديد – Topor ، Toporišče ، بلغاري Topor ، روسي – Toporb ، Toporišče ، چكسلواكي – Toporište و Topor ، لهستاني – Toporeysko و Topor ، كوماني – Taouar همچنين شكل كردي آن Tefer ، Tevir را نيز بايد در نظر گرفت.

 

دوره دوم :ورود كلمات تركي به زبانهاي اسلاوي از نيمه دوم قرن هفتم پس از زماني كه اسلوونيايي هاي ساكن در سواحل سمت راست رود دانوب سفلي تحت استيلاي تركان بلغار قرار      مي گيرند،به عنوان مثال كلمه San را مي شود ذكر كرد كه در معني Honor (احترام ، شرف ، حيثيت) Dignigas ، Potestas از زبان بلغاري به زبان كليسا وارد شد و بدينوسيله از طريق كليسا وارد زبان اقوامي مانند صربها و روسها شد ، كه كتابهاي كليسايي را از بلغارها دريافت مي كردند. كلمه Priosanit sja (…) از زبان كليسا نشأت مي گيرد.كلمه San در زبان كليسا همان كلمه تركي سان ، صان (به نظر آمدن) كه با فعل Sanmak (به حساب آوردن ، ارزش قائل بودن) ، در ارتباط است.در زبان تركي شمالي Sanamak معني لاتين Compter ، Estimer را  مي دهد (342 شماره Pavet) .در كتاب Ostroumov شماره 111 كلمه ي San در زبان روسي به شكل Počet و estč (شرف، حيثيت) ، و Sana در همان زبان بشكل Sčitat به معني شمردن به كار رفته است.در زبان كوماني San در معني عدد بكار رفته است. واژه ي كردي San نيز از زبان تركي نشأت گرفته است.توسعه معنايي كلمه «شمردن ، احترام گذاشتن» مي باشد ، در حالي كه در زبان اسلووني قديم čbstb : čbt (احترام ، شرف) و čislo (عدد) معني مي دهد.اشتقاق كلمه ي اسلاوي – كليسايي San از زبان هندي قديم غير قابل قبول مي باشد.كلمات Samčig  ، Samčiga ، Oixonomos (يوناني) نيز با كلمه San مرتبط مي باشند كه در حقيقت همان كلمه ي San با پسوند تركي Dže  مي باشند. واژه ي Samčij اساس واژه Samfes (يوناني) مي باشد كه در كتاب Vita clementis (مربوط به نيمه دوم قرن دهم) ، بكار رفته است . در حالي كه Klobuk در تمامي زبانهاي اسلاوي بكار مي رود ، ما كلمه ي سان را فقط نزد بلغارها مي يابيم كه با زمان عاريه گرفته واژه مرتبط است .توضيحاتي كه درباره ي واژه ي San داده شده به واژه ي Crtog و Ralamos (يوناني) و  Nomfen (يوناني) نيز صدق مي كند.واژه هاي Črtog , Črtožnica , Črtažnik از زبانهاي بلغاري نشأت مي گيرد و با كلمه ي فارسي – تركي Čartak – چارطاق ، Čardak – چارداق (يعني بالكن و غيره) مطابقت دارد. همين كلمه حدود پنج قرن بعد در شكلي تغيير نيافته ، از زبان تركان عثماني به عاريه گرفته مي شود :بلغاري و صربي – Čardak ، روسي – Čerdaks . اين كلمه در زبان روماني و آلباني و يوناني جديد نيز به كار رفته است.در كوماني بشكل Kerteg به كار رفته است (Thalamus ، Kun صفحه 263) .

 

سومين دوره :اين دوره با ماندگار شدن تركان (تركان عثماني) در اروپا در اواسط قرن چهاردهم شروع مي شود. تركان عثماني از اخلاف سلجوقيان مي باشند. البته در اين دوره كلمات زيادي از زبان تركي وارد زبانهاي اروپاي شرقي و اروپاي جنوب شرقي يعني زبانهاي يوناني جديد ، آلباني ، روماني ، بلغاري ، صربي ، روسيه كوچك ، روسيه بزرگ و لهستاني مي شود.زبان روسي فقط تحت تأثير زبان تركي عثماني از طرف جنوب نبوده است بلكه همينطور تأثير زبانهاي تركي شمالي از جهت مشرق نيز كلمات زيادي را پذيرفته است .در اين مقاله همينطور واژه هاي تركي در زبان كردي نيز در نظر گرفته شده اند.زبان مجاري فقط در بعضي موارد مطرح شده است. طرح جامع زبان مجاري به متخصصين واگذار شده است. بايد اشاره شود كه زبانشناسان و باستانشناسان مجاري ، واژه هاي عاريه اي تركي را به زمانهاي قديم محدود مي كنند و بر اين نظرند كه تمامي واژه هاي تركي قبل از حكومت تركان عثماني موجود بوده اند. علاوه بر موضوع اين مقاله ، تأثير زبان تركي بر زبانهاي ارمني ، فارسي و عربي نيز مي توانند موضوع مقالاتي جداگانه باشند.تأثير زبان تركي بر زبانهاي ژرمني و رومانيايي نيز در زبانشناسي از اهميت كمي برخوردار نبوده و در اين زمينه چندين كتاب نوشته شده است كه پرداختن به آنها فرصت ديگري را مي طلبد. كلمات تركي در زبانهاي اروپاي شرقي و اروپاي جنوب شرقي بالغ بر صدها كلمه مي باشد. در زير به چند نمونه آن اكتفا مي شود .البته بايد اشاره كرد كه كلماتي كه از طريق زبان تركي وارد زبانهاي كشورهاي شرقي و جنوب شرقي اروپا شده اند فقط كلمات تركي نبوده بلكه كلمات عربي و فارسي نيز در بين آنها يافت مي شود.)علت اين امر در اين نكته نهفته است كه زبان تركي در تأثير و تأثر متقابل خود با زبانهاي فارسي و عربي ،  همينطور كلماتي را از اين دو زبان پذيرفته و اين كلمات را نيز به همراه كلمات تركي وارد زبان كشورهاي اروپاي شرقي و اروپاي جنوب شرقي كرده است.اين نوع عاريه را در زبانشناسي ، عاريه غيرمستقيم ناميده اند.در زير به چند نمونه از كلمات تركي (تركمني و …) در زبانهاي مذكور اشاره مي كنيم. · 

 

       آرابا – Araba (ارابه ، اتومبيل ، درشكه)روماني : Haraba , Araba (سورچي) ، روسي : Araba ، روسيه كوچك : Harba , Haraba     بلغاري و صربي : Araba (اتومبيل)·         آرسلان Arslan (شير)بلغاري و صربي : Arslan با تغيير حروف در زبان بلغاري : Rasla (شير)آلباني : Aslan از طريق زبان مجاري و به شكل Oroszlan در زبان اسلووني جديد و صربي جديد : Oroslan مجارها در موطن اوليه خود (كه در همسايگي خاستگاه اوليه تركان قرار داشت) كلمه Arslan را از زبان تركي عاريه گرفته و بعدها اين كلمه از طريق زبان مجاري وارد زبان همسايه گانش شده است.بايد اشاره كرد كه زبان شناسان همانند زبان فنلاندي و غيره ، زبان مجاري را نيز در گروه زبانهاي اورال و آلتاي به حساب مي آورند. به مجارستان در زبان آلماني «Ungarn» و در زبان انگليسي «Hangry» گفته مي شود كه از ريشه «Hun» (هون) مي آيد . نام آتيلا در كشور مجارستان زياد به كار  مي رود. ·         آلتين – Altin (طلا ، سكه طلايي)بلغاري : Altin (طلا) ، صربي : Aldum (به صورت كلمات مركب و در همان معني به كار مي رود) ، روسي : Altyn (سابقا سه كوپك و بعد پانزده كوپك و …  ، )روسيه كوچك : Altyn  (سه كوپك) از شكل مصغر اين كلمه (آلتينجيق)روماني : Altingic (گل لادن) كه احتمالا وجه تسميه لابد به خاطر غنچه هاي قرمز اين گل بوده است.·         پارس – Bars (ببر)روسي : بارس (پلنگ)·         باش – Baš (سر ، سركرده) روماني : Bašiu , Baš ، پاشا (رئيس) بلغاري : Baš (اوّلي)صربي : Baš (قسمت جلوي كشتي)از شكل مفعولي اين كلمه Baša (در تركي) و Bašga (در تركي شرقي) در زبان روسي و روسيه كوچك : Baška (سر ، سر ماهي) .با پسوند Lyk يعني Bašlyk در زبان روسي : Baschlyk و در معاني روسري ، سرپوش و كلاه پالتويي پشمي بكار مي رود.·         باقير – Bakir (مس)بلغاري : Bakir (مس ، جام مسي)صربي : Bakran ، Bakar (مس) . ·         باليق – Balik (ماهي) روسي : Balyk (ماهي روغني خشك شده)صربي : Baluk (ماهي ، تخم هاي ماهي و يا تخم هاي گياهي كه داراي ميوه هاي كوچك و سياه مي باشد) . تخم هاي اين گياه سمي بوده و براي قلع و قمع حشرات موذي به كار مي رود.در زبان لهستاني در اصطلاح Na balyku (چهار دست و پا ، خيلي بدون مهارت همانند يك ماهي در خشكي) به كار مي رود .بلغاري : Balug duzija (ماهيگير) .-          چاناق – Čaanaq (طشت چوبي ، بشقاب ، طاس)روماني : Cenac , Ceanak (ديگ بزرگ ، بشقاب)صربي : Čanak (طشت چوبي) ، روسي : Činak ، آلباني :‌ Čanak يوناني : Tsanax ، مجاري : Csanak ·         چايير – ayirČ (چمن)روسي : Ceair (چراگاه اسبان) ، بلغاري : Čair ، صربي : Čair ، زوماني : eirČ ، آلباني : Čairi ·         جوراپ – Corap (جوراب)روماني : Ciorap (جوراب)اشتقاقات آن نيز در اين زبان به كار مي رود (Ciorapior , Ciorapel)بلغاري : Čorap ، صربي :  Čorap , Čarapa  (جوراب) ، روماني : Čiorap  ، آلباني : Čurap – Čurape ، يوناني : urapČ·         چوربا – Čoorba (سوپ ، آبگوشت)روماني : Ciorba (سوپ) ، Ciorbalic (ظرف سوپ) ، بلغاري و صربي : Ciorba (سوپ) ، لهستاني : Czorba (سوپ ، نان نرم) ، روسي (ديالكت) : Ščerba (سوپ ماهي) . Ciorbo ، آلباني : Čiorbe ، اسلووني جديد Čorba ، مجاري : Csorba ·         خالي (هالي) – Haali ، Xaali (قالي)بلغاري : Halija (قالي) ، Halina (روپوش بلند) ، صربي : Haljina (لباس) ، چكي : Halina (روپوش روستائيان) ، آلباني : Hali (قالي) ، يوناني : خالي ·         خان – Xaan ( 1. خان ، سلطان ، حكمران 2. عنوان اشرافي ) .روماني Han ، چكي : Chan ، لهستاني و روسيه كوچك : Chan ، روسي : Han ، Kagan، Kogan (سلطان خزرها) ، بلغاري : Han ، An  ، در زبان فرانسوي (Khan) و آلماني (Khan , Chan) ، صربي : Han ، آلباني : Chan ، يوناني : خان·         دألي – Däli ، Deli (ديوانه ، وحشي ، جسور ، پهلوان)روماني : Deliu (جسور شجاع) ، بلغاري : Deli (شجاع ، جسور ، ديوانه) Delija (پهلوان) ، صربي : Deli (جسور) ، Delija (ترك مسلح : اسلحه سبك ، سوار كار) ، آلباني : Djal ، مجاري :  Deli ، در زبان يوناني نيز بشكلي كاملا متغيير بكار مي رود .·         دمير – Demir (آهن ، تيمور)بلغاري و صربي : Demir (آهن ، آهني) ، روماني : Demerlie ، Dimirlie                                                                                                           

 

  : منابع 

 

          Karl  Lokotsch : Etymologisches Wörterbuch der Europäischen orientalischen Ursprungs , Heidelberg , 1927 –          Franz Miklosich : Türkische Elemente in den südost – und osteuropäischen                                      Sprachen , Wien , 1884     

اخذ از : سایت گمیشان

 

 

دسته‌بندی شده در: آخـریـن مـطـالـب پـزشـکی, خواندنـیـها از شـهرسـتانهـا

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

RSS پزشکی

بخشهای تخصصی

RSS تیتر اخبار جدید پزشکی

  • خطایی رخ داد! احتمالا خوراک از کار افتاده. بعدا دوباره تلاش کنید.

آرشیو

آمار سایت

  • 2,591,820 hits
%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: